Witamina D

Aby zapewnić prawidłowe funkcjonowanie organizmu człowieka, konieczne jest dostarczanie wielu różnych witamin. Jedną z kluczowych jest witamina D, która jest syntetyzowana w skórze w wyniku ekspozycji na promienie słoneczne oraz pobierana z pożywienia. Niedobór witaminy D jest powszechnym problemem w Polsce i może prowadzić do poważnych konsekwencji dla zdrowia. Przeczytaj, jakie są objawy niedoboru i kiedy zalecana jest suplementacja witaminy D.

Witamina D – charakterystyka

Witamina D, znana również jako prohormon, jest witaminą rozpuszczalną w tłuszczach. Faktycznie, pod tą nazwą kryją się dwie różne formy chemiczne: witamina D2 (ergokalcyferol) pochodzenia roślinnego i witamina D3 (cholekalcyferol) pochodzenia zwierzęcego. Druga z nich jest również wytwarzana w skórze w odpowiedzi na działanie promieniowania słonecznego.

Funkcje witaminy D

Witamina D pełni istotną rolę w regulacji metabolizmu wapnia i fosforanów, zapewniając optymalne warunki dla właściwej mineralizacji kości. Jest niezbędna dla prawidłowego wzrostu i rozwoju układu kostnego od życia płodowego aż do pełnego dojrzałości. Dodatkowo, wykazuje działanie ochronne przed złamaniami, zwłaszcza u osób starszych.

Witamina D ma również właściwości przeciwwzapalne, co przyczynia się do ochrony przed przewlekłymi stanami zapalnymi oraz chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak reumatoidalne zapalenie stawów, choroba Leśniowskiego-Crohna i cukrzyca typu 1. Istnieją sugestie, że suplementacja witaminą D może zmniejszyć ryzyko chorób cywilizacyjnych, w tym chorób sercowo-naczyniowych i niektórych nowotworów. Niemniej jednak, nie ma jednoznacznych dowodów na to, że niedobór witaminy D bezpośrednio przyczynia się do rozwoju wymienionych chorób.

Witamina D – zapotrzebowanie

Witamina D jest pobierana przez człowieka z trzech różnych źródeł: skóry, pokarmu oraz leków i suplementów diety. Największe możliwości zwiększenia poziomu witaminy D w organizmie występują latem, gdy dochodzi do jej syntezy w skórze. Aby to osiągnąć, ważne jest regularne wystawianie się na słońce w godzinach 10-15 przez 15-20 minut, odsłaniając przedramiona i podudzia bez stosowania filtrów przeciwsłonecznych. Należy jednak pamiętać, że efektywność syntezy witaminy D jest niższa u osób starszych i o ciemniejszej karnacji skóry. Dokładne zapotrzebowanie organizmu na witaminę D zależy od wieku, masy ciała, nasłonecznienia (pory roku), diety i stylu życia.

Witamina D – źródła pokarmowe

W odniesieniu do żywności, witamina D występuje naturalnie w ograniczonej liczbie produktów. Przyjmuje się, że 20% jej całkowitej zawartości w organizmie pochodzi z diety. Tłuste ryby, ich przetwory, jaja oraz tłuszcze, mięso i jego przetwory stanowią dobre źródła witaminy D. Natomiast mleko i przetwory mleczne zawierają jej najmniejsze ilości. Produkty roślinne, z wyjątkiem tych specjalnie wzbogaconych w witaminę D, zazwyczaj jej nie dostarczają. Wyjątkiem są grzyby.

Niedobór witaminy D

Brak witaminy D jest częstym problemem zdrowotnym w Polsce. Osoby dotknięte ryzykiem to przede wszystkim pacjenci cierpiący na takie schorzenia jak:

• cywilizacyjne (otyłość, zaburzenia gospodarki lipidowej, zespół metaboliczny, cukrzyca typu 2),
• autoimmunologiczne (cukrzyca typu 1, reumatoidalne zapalenie stawów, choroba Hashimoto),
• układu sercowo-naczyniowego (nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca),
• alergiczne (atopowe zapalenie skóry, astma oskrzelowa),
• wątroby i nerek (niewydolność wątroby/nerek, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, kamica nerkowa). 

Niedostateczna ilość witaminy D w ciele może spowodować niekorzystny bilans wapniowy i zaburzenia procesu mineralizacji kości, co prowadzi do krzywicy u dzieci oraz osteoporozy i osteomalacji u dorosłych. Inne symptomy obejmują większe ryzyko złamań osteoporotycznych, problemy z funkcjonowaniem układu nerwowego i osłabienie odporności.

Witamina D – nadmiar

Nadmierne spożycie witaminy D (hiperwitaminoza) jest rzadkie, a jeśli występuje, to najczęściej wynika z niewłaściwego stosowania suplementów. Symptomy są związane z nadmiarem wapnia we krwi. Najważniejsze z nich to:

• senność,
• osłabienie,
• trudności w koncentracji,
• wymioty,
• wielomocz,
• zaparcia.

Noworodki donoszone i niemowlęta

W przypadku noworodków i niemowląt zaleca się następujące dawki:

• 0–6 miesięcy – 400 IU/dobę od pierwszych dni życia bez względu na sposób karmienia,
  
• 6–12 miesięcy – 400–600 IU/dobę w zależności od dobowej ilości witaminy D przyjętej z pokarmem

Dzieci, młodzież i dorośli

U osób nie mających problemów zdrowotnych, które spędzają co najmniej 15 minut na słońcu między godziną 10:00 a 15:00, odsłaniając przedramiona i podudzia bez stosowania kremów z filtrem, w okresie od maja do września, nie ma potrzeby przyjmowania dodatkowych suplementów witaminy D. Jednak nadal zaleca się jej stosowanie, ponieważ jest to bezpieczne i korzystne.

Jeżeli opisane wyżej warunki nie są spełnione, zalecana jest suplementacja:

• dla dzieci od 1. do 10. roku życia – 600–1000 IU/dobę,
  
• dla młodzieży od 11. do 18. roku życia – 800–2000 IU/dobę,
  
• dla dorosłych od 19. do 65. roku życia – 800–2000 IU/dobę,
  
• w zależności od wagi i podaży witaminy D w diecie przez cały rok.

Seniorzy

W przypadku seniorów zalecenia są następujące:

• dla osób od 65. do 75. roku życia – 800–2000 IU/dobę,
  
• dla osób powyżej 75. roku życia – 2000–4000 IU/dobę,
  

w zależności od masy ciała i podaży witaminy D w diecie.