Miedź – właściwości i rola w organizmie. Objawy i skutki niedoboru

Miedź jest niezwykle istotnym minerałem dla właściwego funkcjonowania organizmu człowieka. Głównie występuje w tkankach kostnych i mięśniach, pełniąc kluczową rolę w układzie nerwowym oraz krążeniowym. Człowiek nie jest w stanie samodzielnie syntetyzować miedzi, dlatego konieczne jest jej dostarczanie wraz z pożywieniem. Niedostateczne spożycie tego pierwiastka lub niektóre schorzenia mogą prowadzić do niedoborów miedzi w organizmie, co stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia. Jakie są funkcje miedzi w organizmie i gdzie można ją znaleźć w diecie?

Miedź – funkcje i właściwości

Miedź to pierwiastek chemiczny o szerokich funkcjach w organizmie. Pomimo swojego niewielkiego stężenia, jest obecna praktycznie we wszystkich tkankach. Miedź odgrywa istotną rolę jako składnik wielu enzymów, które regulują procesy związane z oddychaniem komórkowym i synteza neuroprzekaźników. Dodatkowo, wpływa na wchłanianie żelaza w przewodzie pokarmowym oraz bierze udział w produkcji i prawidłowym funkcjonowaniu czerwonych krwinek.

Do najważniejszych funkcji miedzi w organizmie należą:

• transport tlenu do każdej komórki,
• wpływ na prawidłowe funkcjonowanie układu krążenia,
• uczestnictwo w metabolizmie tłuszczu,
• usprawnianie pracy mózgu (wpływ na zdolność myślenia i zapamiętywania, kreatywność),
• zapewnienie prawidłowego działania systemu nerwowego,
• utrzymywanie struktury keratyny,
• uczestnictwo w tworzeniu wiązań krzyżowych w kolagenie i elastynie,
• zwiększanie odporności i ochrona przed wolnymi rodnikami.

Zapotrzebowanie organizmu na miedź

Pełne zrozumienie dokładnego zapotrzebowania organizmu człowieka na miedź wciąż pozostaje niewiadome. Aby określić to zapotrzebowanie u dorosłych, stosuje się różne wskaźniki biochemiczne, takie jak stężenie miedzi we krwi, osoczu i płytkach krwi, aktywność wybranych enzymów zawierających miedź oraz badania bilansowe.

Obserwuje się, że zapotrzebowanie na miedź wzrasta w czasie ciąży. Wynika to z potrzeby dostarczenia wystarczającej ilości miedzi dla rozwijającego się płodu oraz akumulacji miedzi w płynie owodniowym. Kobiety karmiące również potrzebują większej ilości miedzi w diecie.

Miedź w żywności – w jakich pokarmach występuje?

Miedź występuje zarówno w produktach pochodzenia zwierzęcego, jak i roślinnego. Jednak organizm lepiej absorbuje ją z diety obfitującej w białka pochodzenia zwierzęcego niż z diety opartej na białkach roślinnych.

Źródła miedzi w diecie krajowej to m.in.:

• produkty zbożowe – ok. 30% dziennie spożywanej miedzi,
• ziemniaki – ok. 15% zapotrzebowania na miedź,
• warzywa – ok. 13% ilości potrzebnej miedzi,
• mięso i jego przetwory – 11% ogólnej ilości spożytej miedzi.

Przede wszystkim płatki owsiane, otręby pszenne, suche nasiona roślin strączkowych, nasiona słonecznika, orzechy, kakao i podroby (szczególnie wątroba) są bogate w miedź. Mleko i jego przetwory, mięso, jasne pieczywo, warzywa i owoce zawierają niewielkie ilości tego pierwiastka.

Skutki niedoboru miedzi w organizmie

Niedobór miedzi u ludzi występuje rzadko i mało wyraźnie się objawia. Może wynikać z niewystarczającego spożycia tego pierwiastka w diecie lub z choroby. Niedobory często występują u osób z zaburzeniami wchłaniania, żywionych pozajelitowo lub cierpiących na choroby metaboliczne. Mogą również wystąpić u osób przyjmujących zbyt dużo cynku.

Objawy niedoboru miedzi w organizmie mogą obejmować problemy neurologiczne i niedokrwistość związaną z zaburzeniami wchłaniania żelaza. Niedobór ten może zwiększać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Głęboki niedobór miedzi może prowadzić do nadmiernego łamliwości kości, zaburzeń w tworzeniu tkanki łącznej, opóźnienia wzrostu i osłabienia odporności.

Czym grozi nadmiar miedzi w organizmie?

Dieta nie wiąże się z ryzykiem nadmiernego spożycia miedzi. Nagromadzenie tego pierwiastka w organizmie może wynikać z dużej ilości spożywanej wody lub napojów zawierających wysokie stężenie miedzi, na przykład z naczyń, w których są przechowywane, lub ze nadmiernej lub długotrwałej suplementacji preparatami zawierającymi miedź.

Nadmiar miedzi prowadzi do wystąpienia objawów toksycznych, takich jak nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka i zawroty głowy. Charakterystycznym objawem jest metaliczny smak w ustach. Ze względu na to, że miedź gromadzi się w wątrobie, mózgu i rogówce oka, jej nadmiar może prowadzić do uszkodzenia tych narządów.

Normy na miedź – jakie są?

Instytut Żywności i Żywienia opracował w roku 2017 wytyczne dotyczące spożycia miedzi, uwzględniające średnie zapotrzebowanie (EAR), zalecaną wartość spożycia (RDA) dla dorosłych, młodzieży i dzieci, oraz odpowiednie spożycie (AI) dla niemowląt. Oto przedstawione normy:

• niemowlęta 0-6 miesięcy – 0,2 mg/dobę,
• niemowlęta 7-11 miesięcy – 0,3 mg/dobę,
• dzieci 1-3 lat – 0,25 mg/dobę (EAR) i 0,3 mg/dobę (RDA),
• dzieci 4-6 lat – 0,3 mg/dobę (EAR) i 0,4 mg/dobę (RDA),
• dzieci 7-9 lat – 0,5 mg/dobę (EAR) i 0,7 mg/dobę (RDA),
• dziewczęta i chłopcy 10-12 lat – 0,5 mg/dobę (EAR) i 0,7 mg/dobę (RDA),
• dziewczęta i chłopcy 13-18 lat – 0,7 mg/dobę (EAR) i 0,9 mg/dobę (RDA),
• kobiety i mężczyźni – 19-75< – 0,7 mg/dobę (EAR) i 0,9 mg/dobę (RDA),
• kobiety w ciąży – 0,8 mg/dobę (EAR) i 1,0 mg/dobę (RDA),
• kobiety karmiące piersią – 1,0 mg/dobę (EAR) i 1,3 mg/dobę (RDA).

Badanie stężenia miedzi w organizmie

Głównym powodem skierowania pacjentów na badanie stężenia miedzi jest podejrzenie choroby Wilsona lub rzadszej choroby Menkesa, a także zatrucia związkami miedzi, poważnego niedoboru miedzi lub marskości wątroby. Próbkę do badania pobiera się z żyły krwi. Zazwyczaj nie wymaga się, aby pacjent był na czczo, chociaż istnieją pewne wyjątki.