Cynk – funkcje w organizmie. Źródła w żywności, objawy niedoboru

Cynk stanowi jedno z mikroelementów, które obecne są we wszystkich komórkach ciała. Największe jego ilości gromadzą się głównie w mięśniach (ok. 50%) oraz tkance kostnej (25-30%). Pełniąc funkcje katalityczne, strukturalne i regulacyjne, cynk jest niezbędny do zapewnienia prawidłowego funkcjonowania organizmu. Warto zaznaczyć, że najlepszymi źródłami cynku w diecie są przede wszystkim mięso, wątroba, ciemne pieczywo oraz jaja. Zbadajmy teraz, jakie korzystne właściwości posiada cynk oraz jakie objawy towarzyszą jego niedoborowi.

Funkcje fizjologiczne cynku

Cynk jest obecny w enzymach, które odgrywają rolę w procesie syntezy białek. Jest również zaangażowany bezpośrednio lub pośrednio w przemiany białek, tłuszczów, węglowodanów oraz procesy energetyczne. Pełni kluczową rolę w produkcji i funkcjonowaniu wielu hormonów.

Cynk w organizmie człowieka pełni różnorodne funkcje, takie jak:

• odczuwanie smaku i zapachu,
• utrzymanie stabilności błon komórkowych,
• obrona immunologiczna organizmu,
• metabolizm alkoholu,
• prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego.

Zapotrzebowanie organizmu na cynk

Zapotrzebowanie na cynk jest uzależnione od różnych czynników, takich jak:

• stopień przyswajalności z diety,
• interakcje z innymi pierwiastkami,
• ilość cynku endogennego w organizmie,
• ilość cynku wydalana z kałem, moczem, nasieniem, krwią menstruacyjną i p

Zapotrzebowanie na cynk jest również zależne od tempa wzrostu organizmu w różnych etapach dzieciństwa i młodości. Najwyższe występuje w pierwszych miesiącach życia. Dodatkowo, zapotrzebowanie na cynk zwiększa się podczas okresu dojrzewania.

Cynk w żywności – w jakich pokarmach występuje?

Największe ilości cynku znajdują się w następujących pokarmach:

• ciemne pieczywo,
• kasza gryczana,
• suche nasiona roślin strączkowych,
• sery żółte,
• owoce morza,
• mięso,

Również w rybach, jajach, jasnym pieczywie, mleku, warzywach i owocach można znaleźć mniejsze ilości cynku.

Czym grozi niedobór cynku w organizmie?

Jednym z powodów niedoboru cynku w organizmie człowieka może być niewystarczające spożycie go w diecie. Dotyczy to osób, które ograniczają lub całkowicie unikają białka zwierzęcego, jak również osób nadużywających alkoholu.

Niedostateczne stężenie tego pierwiastka można również zaobserwować w przypadku chorób układu pokarmowego, takich jak celiakia, przewlekłe zapalenie jelit czy zapalenie trzustki. Niedobory cynku występują również u osób z rozległymi oparzeniami. Warto zaznaczyć, że przyswajanie cynku zmniejsza się w wyniku nadmiernego spożycia produktów bogatych w żelazo, miedź, wapń, kwas foliowy i fityniany.

Wśród objawów niedoboru cynku w organizmie występują:

• stany zapalne skóry,
• zaburzona odporność,
• zaburzenia smaku i węchu,
• trudności z gojeniem się ran,
• zahamowanie wzrostu,
• niedobory immunologiczne,
• opóźnienie dojrzewania płciowego,
• zaburzenia w funkcjonowaniu układu nerwowego,
• wtórna niedoczynność tarczycy,
• wypadanie włosów,
• upośledzenie funkcji poznawczych,
• zaburzenia w adaptacji do ciemności.

Objawy nadmiaru cynku w organizmie

Przyjmowanie cynku poprzez dietę nie prowadzi do przedawkowania. Jedynym sposobem jest długotrwałe przyjmowanie wysokich dawek z suplementów diety.

Ostre objawy zatrucia cynkiem to:

• utrata apetytu,
• nudności,
• bóle żołądka,
• biegunka,
• bóle głowy.

Wysokie spożycie cynku ma negatywny wpływ na odpowiedź immunologiczną organizmu i zaburza równowagę miedzi oraz metabolizm żelaza. Przewlekłe nadmierne spożycie cynku może prowadzić do niedoborów miedzi i poważnych chorób neurologicznych z nimi związanych. Dodatkowo, nadmiar cynku w organizmie powoduje obniżenie poziomu frakcji HDL-cholesterolu i zwiększenie frakcji LDL.

Normy na cynk – jakie są?

Normy spożycia cynku zostały opracowane przez Instytut Żywności i Żywienia. Dla dorosłych, młodzieży i dzieci określono je na poziomie średniego zapotrzebowania (EAR) i zalecanego spożycia (RDA), natomiast dla niemowląt do 6. miesiąca życia na poziomie wystarczającego spożycia (AI). Przedstawione normy mają następującą postać:

• niemowlęta 0-6 miesięcy – 2 mg/dobę,
• niemowlęta 7-11 miesięcy – 2,5 mg/dobę (EAR) i 3 mg/dobę (RDA),
• dzieci 1-3 lat – 2,5 mg/dobę (EAR) i 3 mg/dobę (RDA),
• dzieci 4-9 lat – 4 mg/dobę (EAR) i 5 mg/dobę (RDA),
• dziewczęta i chłopcy 10-12 lat – 7 mg/dobę (EAR) i 8 mg/dobę (RDA),
• dziewczęta 13-18 lat – 7,3 mg/dobę (EAR) i 9 mg/dobę (RDA),
• chłopcy 13-18 lat – 8,5 mg/dobę (EAR) i 11 mg/dobę (RDA),
• kobiety – 19-75< – 6,8 mg/dobę (EAR) i 8 mg/dobę (RDA),
• mężczyźni – 19-75< – 9,4 mg/dobę (EAR) i 11 mg/dobę (RDA),
• kobiety w ciąży <19 lat – 10,5 mg/dobę (EAR) i 12 mg/dobę (RDA),
• kobiety w ciąży ≥19 lat – 9,5 mg/dobę (EAR) i 11 mg/dobę (RDA),
• kobiety karmiące piersią <19 lat – 10,9 mg/dobę (EAR) i 13 mg/dobę (RDA),
• kobiety karmiące piersią ≥19 lat – 10,4 mg/dobę (EAR) i 12 mg/dobę (RDA).

Badanie stężenia cynku w organizmie

Badanie stężenia cynku jest zalecane głównie w przypadku podejrzenia niedoboru. Najczęściej jest przeprowadzane u osób, u których występują następujące dolegliwości:

• trądzik młodzieńczy i różowaty,
• łuszczyca,
• nietolerancja glukozy,
• cukrzyca,
• niedoczynność tarczycy,
• osteoporoza,
• nadciśnienie tętnicze,
• zaburzenia rytmu serca,
• przewlekłe zapalenie wątroby,
• marskość wątroby,
• reumatoidalne zapalenie stawów,
• zaburzenia miesiączkowania,
• doustne stosowanie środków antykoncepcyjnych,
• obniżona liczba plemników w nasieniu.

Badanie poziomu cynku przeprowadza się poprzez pobranie krwi z żyły.